Surat orqali kaloriya hisoblash: AI nimani ko‘radi

Qisqacha: suratdan bot taomni taniydi va porsiyani idishga qarab chamalaydi — birinchi raqam uchun shu yetadi. Lekin zirvakdagi yog‘, qiymadagi dumba va porsiyaning haqiqiy og‘irligi suratda ko‘rinmaydi, shuning uchun eng kuchli qadam — ularni bir jumla bilan aniqlashtirish: «osh 400 g», «somsa qovurilgan», «sho‘rva non bilan». Bot kaloriya va BJUni qayta hisoblaydi, yozuv kundalikda qoladi. Quyida — suratda nima ko‘rinishi va osh, somsa, sho‘rva misolida shartli hisob.

Suratda nima ko‘rinadi, nima ko‘rinmaydi

Surat ikki narsani aytadi: bu qanday taom va porsiya qanday ko‘rinadi. Oshni lag‘mondan, somsani mantidan, sho‘rvani mastavadan neyrotarmoq shakli, rangi va tortilishiga qarab ajratadi. Porsiya hajmini bilvosita belgilardan chamalaydi: lagan yoki kosa, idish qanchalik to‘la, ustida do‘nglik bormi. Shundan birinchi baho chiqadi — bazadagi taom va uning standart porsiyasi.

Ammo kaloriyaning bir qismi suratda umuman ko‘rinmaydi. Yog‘ — eng zich energiya manbai: 1 g yog‘ 9 kkal, 1 g oqsil yoki uglevod 4 kkal beradi. Yog‘ zirvakka singadi, dumba qiymaga, shakar choyga — uy oshi bilan to‘y oshi tashqaridan bir xil. Og‘irlik ham suratda yozilmagan.

Taomni tanish va kaloriyani hisoblash — boshqa-boshqa vazifa

Annals of Medicine dagi tizimli sharh (2023) tasvir bo‘yicha ratsion bahosini odamlar bahosi va etalon o‘lchovlar bilan solishtirgan 52 ta ishni yig‘gan. Usullar, surat to‘plamlari va etalonlar shu qadar har xilki, mualliflar yagona umumiy aniqlik ko‘rsatkichini chiqara olmagan. Tuxum kabi alohida mahsulot bilan osh kabi aralash taom — murakkabligi har xil vazifalar.

Google Research Nutrition5k loyihasida (CVPR 2021) suratdan nom emas, gramm chiqarish uchun nima kerakligini ko‘rsatdi: taomning har bir komponenti tortildi, porsiya hajmini baholash uchun tasvirlarga chuqurlik ma'lumoti qo‘shildi. Mualliflar tasvirda yo‘q yashirin ingredientlarni va taomlar xilma-xilligi cheklanganini alohida yozadi: ma'lumotlar AQShdagi oshxonada yig‘ilgan, osh va somsa haqida hech narsa aytmaydi.

Bundan ikki xulosa. Birinchisi: bazada aynan mahalliy taomlar bo‘lishi kerak — o‘z yog‘i va retsepti bilan, «guruch + go‘sht» emas. Ikkinchisi: surat bo‘yicha bahoni bir jumla bilan tuzatish mumkin bo‘lishi kerak — bazadan qidirmasdan, har ingredientning grammini qo‘lda kiritmasdan. Osh Tracker shunga qurilgan.

Shartli hisob: osh, somsa va sho‘rva — suratdan yozuvgacha

Bu o‘lchov ham, test ham emas — taomlar jadvalimiz bo‘yicha shartli hisob: 100 g uchun kaloriyani 4 × oqsil + 9 × yog‘ + 4 × uglevod deb hisoblaymiz, keyin porsiya og‘irligiga ko‘paytiramiz.

Yog‘ning o‘rni ayniqsa yaqqol: 300 g oshda 12,6 × 3 = 37,8 g yog‘, ya'ni 37,8 × 9 ≈ 340 kkal — 651 ning yarmidan ko‘pi. Porsiyadagi har ortiqcha 10 g yog‘ — yana 90 kkal, suratda esa bu aks etmaydi. Choyxona yoki to‘y oshi uchun «yog‘liroq» degan jumla mukammal rakursdan muhimroq.

Natijani bir jumla bilan qanday aniqlashtirish

Raqamni eng ko‘p o‘zgartiradigan uchta dastak:

1. Og‘irlik. Vaznini bilsangiz — yozing: «osh 400 g», «yarim kosa», «ikkita somsa».
2. Yog‘ va retsept. «To‘yniki, yog‘liroq», «somsa qovurilgan», «sho‘rva qo‘y go‘shtli», «yog‘ini oldim». Yog‘ni ikki marta sanamaslik muhim: osh va lag‘mon raqamida retsept yog‘i allaqachon bor, alohida qator faqat ustiga qo‘shilgani uchun — batafsil yog‘ va sousdagi yashirin kaloriya qo‘llanmasida.
3. Kadrdan tashqaridagi qo‘shimchalar. Non, mantiga qatiq, yog‘li achichuk, bir piyola shirin choy — 100 ml da 28 kkal, 200 ml piyolada 56. «Non bilan» deb qo‘shib yozing.

Uchalasini bitta xabarda — matn yoki ovoz bilan — yuborsa bo‘ladi: bot kaloriya va BJUni qayta hisoblab, yozuvni yangilaydi.

Birinchi baho yaqinroq bo‘lishi uchun qanday suratga olish

• Tepadan yoki biroz qiya burchakdan oling — idish qanchalik to‘laligi ko‘rinadi.
• Butun idish kadrda — kesilgan suratdan lagan o‘lchamini bilish qiyin.
• Yaxshi yorug‘lik — qorong‘ida osh bilan qovurma qo‘shilib ketadi.
• Bir nechta taom — alohida-alohida yoki izohda sanab o‘ting: «osh, achichuk, non». Og‘irligini bilsangiz — izohga yozing, bot hisobga oladi.

Milliy taomlar bilan ishlaydi

@oshtracker_bot bazasida milliy taomlar jadvali bor: osh, manti, sho‘rva, dimlama va boshqalar — yog‘i va retsepti raqamning ichida. Ovqatni surat, ovoz, video yoki matn bilan yozasiz; aniqlashtirish — bir jumla. Bot kundalik va tarixni yuritadi, maqsadga — ozish, vazn olish yoki ushlab turish — mos kunlik me'yorni hisoblaydi, vazn va qo‘shimchalarni saqlaydi. Hammasi Telegram ichida, o‘zbek va rus tilida, o‘rnatishsiz.

Taom raqamlari — uy retseptlarining 100 g uchun o‘rtacha bahosi. Maqoladagi misol — jadvalimiz bo‘yicha shartli hisob, o‘lchov emas.

Manbalar

• AI-based digital image dietary assessment methods compared to humans and ground truth: a systematic review — Annals of Medicine, 2023
• Nutrition5k: Towards Automatic Nutritional Understanding of Generic Food — Google Research / CVPR, 2021
• Food energy — methods of analysis and conversion factors — FAO, 2003